Müslümanlar Arası Gönül Köprüleri: İslam’da Seviyeli İletişim, İnternet Ahlakı ve Sosyal Bağların Önemi
İslam dini, evrensel mesajıyla insan hayatının her alanını kuşatan, bireysel ve toplumsal ilişkileri en mükemmel seviyede düzenleyen ilahi bir nizamdır. İnsanın yaratılış gayesi yalnızca yaratıcısına kulluk etmekle sınırlı değildir; aynı zamanda yaratılan diğer varlıklarla, bilhassa hemcinsleri ve din kardeşleriyle ahlaki, yapıcı ve onurlu ilişkiler kurmaktır. Sosyal bir varlık olan insan, hayatı boyunca iletişim kurma, duygu ve düşüncelerini paylaşma, dertleşme ve ortak bir paydada buluşma ihtiyacı hisseder. İslam, bu doğal ihtiyacı göz ardı etmemiş, aksine insan ilişkilerinin merkezine “güzel ahlakı” ve “seviyeli iletişimi” yerleştirmiştir.
Yüzyıllar boyunca Müslüman topluluklar camilerde, meclislerde, kervansaraylarda ve ilim halkalarında bir araya gelerek muazzam bir sosyal doku ve kardeşlik iklimi oluşturmuşlardır. Ancak yirmi birinci yüzyıla geldiğimizde, küreselleşme ve teknolojinin getirdiği kaçınılmaz dönüşüm, insanoğlunun iletişim alışkanlıklarını kökten değiştirmiştir. Artık coğrafi sınırların bir önemi kalmamış, yüz yüze yapılan sohbetlerin yerini büyük ölçüde dijital platformlar, forumlar ve sanal odalar almıştır. Bu büyük dönüşüm, Müslümanlar için hem bir fırsat hem de çok ciddi ahlaki sorumlulukları beraberinde getiren bir sınav alanıdır. Dijital çağda İslami ahlakı koruyarak nasıl seviyeli bir iletişim kurulabileceğini anlamak, günümüz Müslümanının en önemli vazifelerinden biri haline gelmiştir.
İslam’da Sözün Değeri ve Dilin Muhafazası
İslam inancına göre dil, insanoğluna bahşedilmiş en büyük nimetlerden ve emanetlerden biridir. İnsan, kalbindeki hidayeti de dalaleti de diliyle ikrar eder. Söz, sadece havada kaybolan bir ses dalgası değil; bireyin karakterini, imanının derinliğini ve ahlaki seviyesini yansıtan bir aynadır. Kur’an-ı Kerim, söz söylemenin usulünü, adabını ve insan ruhundaki etkilerini açık ayetlerle beyan etmiştir. Müslümanın kelamı her zaman yapıcı, onarıcı, doğru ve estetik olmalıdır.
Cenab-ı Hak, İsrâ Suresi 53. ayette şöyle buyurmaktadır: “Kullarıma söyle, sözün en güzelini söylesinler. Sonra şeytan aralarını bozar. Çünkü şeytan, insanın apaçık bir düşmanıdır.” Bu ilahi emir, iletişimin ilk kuralını belirler: “Sözün en güzelini seçmek.” İnsanlar arasındaki sürtüşmelerin, kırgınlıkların ve düşmanlıkların büyük bir çoğunluğu, seçilen yanlış kelimelerden, sert üsluplardan ve özensiz hitap şekillerinden kaynaklanır. Sanal dünyada, yazıya dayalı iletişimde ses tonu ve mimikler olmadığı için kelimelerin seçimi çok daha hayati bir önem kazanmaktadır.
Tatlı Dilin ve Kelamın Sadaka Sayılması
Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed (s.a.v.), insanları İslam’a davet ederken ve günlük ilişkilerinde her zaman nezaketi rehber edinmiştir. O, “Güzel söz sadakadır” (Buhârî, Cihâd, 128) buyurarak, maddi imkanı olmayan bir insanın bile sadece diliyle, etrafına yayacağı güzel ve yapıcı kelamla sevap kazanabileceğini müjdelemiştir. Bir Müslümanın muhatabına tebessüm etmesi, ona “selam” vermesi, halini hatırını sorması ve ona moral verecek cümleler kurması dijital platformlarda da aynen geçerlidir. Yazılan bir teselli mesajı, bir dua veya seviyeli bir hasbihal, Allah katında sadaka hükmündedir.
Argo, Küfür ve Kötü Sözün Kalbe Zararları
Dilin muhafazası, sadece güzel söz söylemekle bitmez; aynı zamanda kötü, çirkin ve yıkıcı sözlerden dili tamamen arındırmayı gerektirir. Günümüzde internet sitelerinde, sosyal mecralarda ve kontrolsüz chat alanlarında argo, küfür, hakaret ve alay etme vakaları adeta sıradanlaşmıştır. İslam dini, bir müminin ağzına yakışmayacak her türlü çirkin sözü kesin bir dille yasaklamıştır. Peygamberimiz (s.a.v.) bir hadislerinde, “Mümin, insanları karalayan, lanet eden, çirkin söz söyleyen ve hayâsızlık yapan biri olamaz” (Tirmizî, Birr, 48) buyurmuştur. Sanal ortamlarda ekranın arkasına saklanarak, gerçek kimliğinin bilinmediği rahatlığına kapılarak bu tarz günahlara girmek, müminin kalbini karartır ve manevi çöküşe zemin hazırlar.
Müslümanlar Arası Dijital İletişimin Önemi
Müslümanlar Arası Kardeşlik Hukuku ve Dijital Boyut
Hucurât Suresi 10. ayette yer alan “Şüphesiz müminler kardeştirler” beyanı, İslam toplumunun en temel sosyal harcıdır. Bu kardeşlik bağları, kan bağından daha üstün, tamamen inanç ve takva esasına dayalı sarsılmaz bir köprüdür. Müslümanların birbirlerine karşı uymakla yükümlü olduğu gıybet etmemek, tecessüste bulunmamak (kusurları araştırmamak), hüsn-ü zan beslemek ve sırları ifşa etmemek gibi ahlaki sorumlulukları vardır. Bu sorumluluklar, fiziki dünyada ne kadar geçerliyse, dijital dünyada da milimi milimine geçerlidir.
Modern çağın insanı, evinde yalnız otururken bile internet vasıtasıyla binlerce insanla aynı anda etkileşime geçebilmektedir. İslami forumlar, dini içerikli sohbet siteleri ve seviyeli chat kanalları, Müslümanların bir araya gelerek kardeşlik bağlarını tazeledikleri modern dönemin meclisleridir. Bu meclislerde, dünyanın farklı coğrafyalarından (Almanya’dan, Azerbaycan’dan, Anadolu’nun bir köyünden) bağlanan insanlar aynı niyetle bir araya gelir. Burada mühim olan, sanal dünyanın getirdiği kuralsızlık girdabına kapılmadan, sanki karşı karşıya oturuyormuş gibi bir saygı ve edep çerçevesini muhafaza edebilmektir.
İnternet Ortamında Kul Hakkı Bilinci ve Sorumluluk
İslam ahlak sisteminin en hassas olduğu ve Cenab-ı Hakk’ın huzuruna getirilmesini istemediği tek günah “kul hakkı”dır. Kul hakkı denilince akla genellikle maddi hırsızlıklar, gasp veya haksız kazanç gelir. Oysa ki bir insanın onurunu zedelemek, gıybetini yapmak, onu asılsız iddialarla karalamak, kalbini kırmak ve topluluk içinde küçük düşürmek en ağır manevi kul haklarındandır. İnternet dünyası, maalesef kul hakkının en çok ihlal edildiği ve insanların bu durumu en az önemsediği mecra haline gelmiştir.
Bir chat odasında, bir forum başlığında veya bir sosyal medya gönderisinin altında, tanınmayan bir üye hakkında yalan yanlış konuşmak, onunla alay etmek veya ona hakaret içerikli bir kelime yazmak, o kişinin hak dairesine girmek demektir. Ahirette, dijital ortamlarda hakkı yenen her bir bireyle tek tek hesaplaşılacağı gerçeği unutulmamalıdır. Klavyeden çıkan her harf, sunucularda saklandığı gibi, melekler tarafından da amel defterimize kaydedilmektedir. Kaf Suresi 18. ayette açıkça belirtilmiştir: “İnsan hiçbir söz söylemez ki, yanında gözetleyen ve yazmaya hazır bir melek bulunmasın.”
Sanal Ortamda Tecessüs ve Gıybet Tehlikesi
İslam dininin toplumsal huzuru korumak adına yasakladığı en büyük iki hastalıktan biri gıybet (arkadan konuşma), diğeri ise tecessüstür (insanların gizli hallerini ve kusurlarını araştırma). Hucurât Suresi’nde bu iki günah çok sert bir dille eleştirilmiş, gıybet etmek ölmüş kardeşinin etini yemeye benzetilmiştir. İnternet sitelerinde ve chat odalarında, insanların özel hayatlarına dair sorular sormak, onların gizli kalması gereken bilgilerini deşifre etmeye çalışmak veya bir üyenin gıyabında dedikodu ortamı yaratmak bu ilahi yasağı çiğnemek anlamına gelir.
Sanal dünyanın getirdiği en büyük risklerden biri de “bilgi aktarımının” çok hızlı olmasıdır. Bir insan hakkında yazılan asılsız bir dedikodu, saniyeler içinde yüzlerce kişiye ulaşabilir. Fiziki hayatta yapılan bir gıybet birkaç kişi arasında kalırken, dijital dünyada yapılan gıybet ve iftira çığ gibi büyüyerek binlerce kişiye yayılabilir. Bu sebeple, klavye başında oturan bir Müslümanın, önüne düşen her habere inanmaması, duyduğu veya okuduğu olumsuz şeyleri başkalarına aktarmayarak dedikodu zincirini kırması ahlaki bir zorunluluktur.
Dijital Sosyalleşmede Zaman Yönetimi ve “Malayani” Tuzağı
Müslümanın hayat felsefesinde zaman, geri döndürülmesi imkansız olan, hesabı mutlaka sorulacak kıymetli bir sermayedir. İslam, insanın meşru dairede eğlenmesini, dinlenmesini ve dostlarıyla hoşça vakit geçirmesini yasaklamaz. Aksine, ruhun dinlendirilmesi ve dostlukların pekiştirilmesi tavsiye edilir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken ölçü “itidal” yani dengedir. İnternet dünyası, insanı içine çeken ve saatlerin nasıl geçtiğini unutturan muazzam bir dipsiz kuyudur.
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bir hadis-i şeriflerinde şöyle buyurmuştur: “Kişinin kendisini ilgilendirmeyen boş şeyleri (malayaniyi) terk etmesi, Müslümanlığının güzelliğindendir.” (Tirmizî, Zühd, 11). İnternette geçirilen vaktin tamamen faydasız, dünyaya ve ahirete hiçbir katkısı olmayan, sadece dedikodu ve boş lakırdıdan ibaret bir hale gelmesi “malayani” kavramına girer. Seviyeli bir sohbet sitesinde dostlarla dertleşmek, bilgi paylaşımında bulunmak ne kadar güzelse; ibadetleri aksatacak, ailevi sorumlulukları unutturacak veya iş hayatını sekteye uğratacak derecede saatlerce ekran başında kalmak da o derece yanlıştır. Mümin, sanal dünyadaki varlığını fayda ve nezaket ekseninde tutmayı başarabilen kişidir.
Temiz ve Seviyeli Platformların Toplumsal Önemi
Sosyal medyanın ve modern internet sitelerinin büyük bir kısmında ahlaki değerlerin tamamen hiçe sayıldığı, popülarite uğruna her türlü gayriahlaki davranışın sergilendiği bir dönemde yaşamaktayız. Gençlerin ve yetişkinlerin zihin dünyasını bulandıran bu yozlaşmaya karşı durabilmenin en etkili yolu, alternatif temiz mecralar inşa etmek ve var olan seviyeli alanları desteklemektir. İnsanların argo işitmeden, tacize uğramadan, inançlarına ve kültürel değerlerine saygı duyularak chat yapabileceği ortamlar, adeta birer dijital sığınaktır.
Bu tür platformlar, yalnızlık çeken, derdini paylaşacak kimsesi olmayan veya sadece helal dairede kaliteli vakit geçirmek isteyen insanlar için çok önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Burada kurulan bağlar, zamanla samimi dostluklara, ilmi istişarelere ve hayırlı organizasyonlara vesile olabilmektedir. Dolayısıyla, internet altyapısını bir şer odağı olmaktan çıkarıp, hayra ve güzelliğe hizmet eden birer meclise dönüştürmek, dijital çağda tebliğ ve irşat faaliyetlerinin de bir parçası olarak değerlendirilmelidir.
Mümince Bir Dijital Duruş
Özetlemek gerekirse, internet ve sanal dünyadaki sohbet odaları, tamamen nötr araçlardır. Onları bir şer yuvasına veya hayır meclisine dönüştürmek tamamen insanın kendi elindedir. Müslüman, çağın getirdiği teknolojiyi reddeden değil, aksine onu imanının ve ahlakının süzgecinden geçirerek en verimli şekilde kullanan vizyon sahibi bireydir. Ekrana bakarken de klavyede tuşlara basarken de her an ilahi bir gözetim altında olduğumuz bilinci (ihsan mertebesi) elden bırakılmamalıdır.
Yazdığımız her kelimede hakikati, nezaketi ve ahlakı rehber edindiğimizde; sanal dünyada kurduğumuz dostluk köprüleri de kalıcı, bereketli ve hayırlı olacaktır. Sosyal medyanın getirdiği yapaylıktan ve kirlilikten uzak durarak, seviyeli ve İslami kurallara uygun platformlarda bir araya gelmek, modern çağın getirdiği manevi yalnızlığa en güzel ilaçlardan biridir. Rabbimiz, dilimizi gıybetten, kalbimizi hasetten, klavyemizi ise kul hakkına girmekten muhafaza eylesin; dijital dünyadaki varlığımızı hayırlara vesile kılsın.
